Giải pháp truy xuất nguồn gốc áp dụng công nghệ Blockchain phù hợp với tiêu chuẩn VietGAP

Phường Phú Mỹ

18/05/2025

Chia sẻ:

Truy xuất nguồn gốc có vai trò hết sức quan trọng đối với hoạt động sản xuất kinh doanh, xuất nhập khẩu của doanh nghiệp nói riêng và đời sống xã hội nói chung. Tại Việt Nam, việc sử dụng tem truy xuất trên sản phẩm, hàng hóa ngày càng trở nên phổ biến. Bên cạnh đó, các thông tin nguồn gốc xuất xứ của sản phẩm, hàng hóa cũng cần phải được minh bạch, rõ ràng, bất biến. Công nghệ blockchain là một giải pháp phù hợp và tiềm năng để xây dựng mô hình lưu trữ dữ liệu cho các hệ thống truy xuất nguồn gốc. Trong bài báo này, tôi đề xuất một hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng công nghệ blockchain phù hợp với tiêu chuẩn VietGAP, đồng thời phân tích, đánh giá tính khả thi của giải pháp.

Trong những năm gần đây, công nghệ blockchain đang được nghiên cứu và ứng dụng vào nhiều lĩnh vực quan trọng trong giáo dục, dịch vụ công, nông nghiệp, y tế,… tại nhiều nước trên thế giới. Công nghệ này là một cơ sở dữ liệu phân cấp, lưu trữ dữ liệu trong các khối thông tin được liên kết với nhau bằng mã hóa và mở rộng theo thời gian (Zheng, Z., Xie, S., Dai, H-N., Chen, X,., Wang, H., 2017). Mỗi khối được tạo ra đều chứa thông tin thời gian khởi tạo và liên kết với khối trước đó kèm một mã thời gian và thông tin giao dịch. Vì thế, blockchain được thiết kế để chống lại sự thay đổi của dữ liệu. Khi dữ liệu đã lưu trữ trên mạng blockchain thì sẽ khó thay đổi và nếu được cập nhật sẽ được lưu vết dưới dạng nhật ký. Hiện nay, công nghệ này đang thu hút nhiều nghiên cứu để xây dựng các mô hình mạng blockchain cho các quy trình đặc thù trong giáo dục, các hệ thống chia sẻ dữ liệu trong dịch vụ công, truy xuất nguồn gốc nông sản, dữ liệu y tế...

Trên thế giới, truy xuất nguồn gốc (TXNG) sản phẩm trong chuỗi cung ứng được quan tâm từ khi căn bệnh bò điên được phát hiện tại nước Anh vào năm 1986. Liên minh Châu Âu (EU) ban hành Luật 178/2002/EC đưa TXNG trở thành quy định bắt buộc đối với các nước thành viên của EU từ ngày 01/01/2005. Năm 2002, Hoa Kỳ ban hành Luật Chống khủng bố sinh học quy định về việc lưu hồ sơ trong triển khai hệ thống TXNG sản phẩm. Tháng 01/2011, Hoa Kỳ ban hành Luật Hiện đại hóa an toàn thực phẩm (FSMA - Food Safety Modernization Act), trong đó yêu cầu tăng cường theo dõi, truy vết, lưu trữ hồ sơ đối với thực phẩm nguy cơ cao. Từ những năm 2005, Hàn Quốc, Nhật, Canada, Nga, Singapore,... đưa ra yêu cầu các lô hàng nhập khẩu phải có khả năng TXNG khi gặp sự cố về chất lượng.

Ở Việt Nam, việc triển khai ứng dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực TXNG là một trong những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước. Chủ trương này đã được cụ thể hóa thông qua Quyết định 100/QÐ-TTg ngày 19/01/2019 của Thủ tướng Chính phủ (Thủ tướng Chính phủ, 2019) về Phê duyệt Ðề án triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống TXNG, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xây dựng, công bố 20 tiêu chuẩn quốc gia trong lĩnh vực TXNG (Bộ Khoa học và Công nghệ, 2022). Các tiêu chuẩn quốc gia là cơ sở để các doanh nghiệp chuẩn hóa hoạt động TXNG, trong đó, thông tin về sản phẩm, hàng hóa được thu thập đầy đủ trong tất cả các khâu của chuỗi cung ứng, thay vì chỉ có thông tin của khâu nuôi trồng, sản xuất như hiện nay.

Những năm cuối thế kỷ 20, dưới sức ép của việc dân số thế giới tăng cao và đất sản xuất nông nghiệp bị thu hẹp nên sản xuất nông nghiệp cần phải tăng năng suất cây trồng đã dẫn đến việc lạm dụng quá mức phân hoá học và thuốc trừ sâu gây ô nhiễm nghiêm trọng môi trường, đất nông nghiệp bị thoái hoá, người sản xuất cũng như người tiêu thụ nông sản bị nhiễm độc do dư lượng thuốc trừ sâu quá cao (Đào Châu Thu, 2010). Vào những thập niên gần đây, ý thức được tác hại của việc lạm dụng phân và thuốc hoá học trên sức khoẻ của con người và môi trường sinh thái nên nhiều nước trên thế giới đã ứng dụng các giải pháp, kỹ thuật canh tác mới cho nhiều giống cây trồng góp phần giải quyết vấn đề năng suất đi đôi với việc bảo vệ môi trường. Một trong các giải pháp đó là phương pháp canh tác theo hướng GAP, ưu tiên sử dụng các chế phẩm sinh học (Nguyễn Đăng Nghĩa, 2016).

Bên cạnh những lợi ích như chất lượng sản phẩm nông sản được đảm bảo, đa dạng sinh học trên đồng ruộng được duy trì, an toàn cho người sản xuất và tiêu dùng (Dương Thị Huyền, 2012), sản xuất nông sản theo GAP còn có lợi là bảo vệ và cải thiện độ phì của đất, làm gia tăng chất mùn trong đất, giúp đất thông thoáng hơn, nâng cao khả năng giữ nước của đất, ngăn ngừa được sâu bệnh trên cây trồng. Vì vậy, giúp nông dân tiết kiệm chi phí thuốc trừ sâu và phân hoá học đồng thời có thể đa dạng hoá mùa vụ.

Công nghệ blockchain có thể xây dựng các giải pháp lưu trữ dữ liệu an toàn, bảo mật và tin cậy. Giải pháp lưu trữ bằng công nghệ này sẽ hoạt động trên mạng lưới máy tính phi tập trung, từ đó giảm thiểu rủi ro bị tấn công trên máy chủ và mất dữ liệu. Hơn nữa, giải pháp xây dựng trên công nghệ blockchain sẽ gia tăng niềm tin cho người sử dụng nhờ tính minh bạch khi dữ liệu được lưu trữ bằng công nghệ này sẽ khó có thể sửa đổi. Do đó, giúp tránh được tình trạng gian lận bằng cách ngụy tạo dữ liệu và lịch sử dữ liệu. Trong bài báo này, tôi đề xuất giải pháp TXNG bằng công nghệ blockchain phù hợp với tiêu chuẩn VietGAP trên nền tảng Hyperledger Fabric.